Home Thema's Persoonlijke ontwikkeling Intuïtie Intuïtie, innerlijke wijsheid en uiterlijke spiegels

Intuïtie, innerlijke wijsheid en uiterlijke spiegels

Samenvatting
Net zoals we ons denken geschoold hebben, net zo is scholing van onze intuïtie nodig om deze beter te leren herkennen en zinvol te gebruiken. Door scholing worden we alerter op de kanalen waarlangs intuïtie tot ons komt en de manier waarop we die kunnen ervaren. Dan waarderen we de verschillende functies van de intuïtie meer en leren we deze te onderscheiden van andere zaken. De kracht en helderheid over de betekenis van de intuïtieve boodschap kan variëren en dat maakt dat we soms onzeker zijn om ernaar te luisteren. Net zoals met synchroniciteit en andere informatiebronnen is het de kunst om met intuïtieve ingevingen zo te leren omgaan dat je ongeacht of de ingeving juist is of niet, er toch je voordeel mee kan doen. Vooral bij het nemen van beslissingen is het leren onderkennen van wat intuïtie is en wat iets anders zinvol.

 1   Definities en kenmerken van intuïtie
Intuïtie is volgens Van Dale ‘een door onmiddellijke innerlijke aanschouwing verkregen voorstelling; onmiddellijke, niet op begripsdenken en redenering berustende overtuiging van de waarheid’.De laatste jaren is veel onderzoek gedaan naar de werking van het onbewuste. Hoewel het onbewuste meer omvat dan alleen intuïtie, spitsten de onderzoeken zich toch voor een groot deel toe op dit aspect ervan. En wat blijkt? We maken veel meer gebruik van onze intuïtie dan bekend was. Vooral bij creativiteit, het taxeren van situaties en onbekenden, doelen vaststellen en bij het aanzetten tot handelen.

Case 1: Beoordelen op basis van intuïtie
De onderzoeker Ambady gaf studenten videobanden van een paar seconden van een opname van een docent – met geluid uit – en stelde vast dat het hun geen enkele moeite kostte om het pedagogisch vermogen van deze docent te beoordelen. Daarna vergeleek Ambady deze onmiddellijke beoordelingen met de evaluatie van dezelfde docenten door studenten die een half jaar lang van hem les gehad hadden. De waarderingscijfers waren nagenoeg gelijk.

Er zijn talloze onderzoeken gedaan, waaruit blijkt dat we in een paar (tienden van) seconden situaties kunnen beoordelen. Als we ervaren en deskundig genoeg zijn, zijn deze beoordelingen ook betrouwbaar, tenzij we stoorzenders hun werk laten doen als vooroordelen, wensgedachten, enzovoort. Het mechanisme dat hieraan ten grondslag ligt, is dat wij onbewust veel meer kunnen waarnemen en verwerken. Ons onbewust vermogen is in de waarneming scherper en vollediger, en kan in de verwerking veel meer details combineren met eerdere gegevens, waardoor we verbanden zien. Bij een nieuwe situatie wordt snel het kenmerkende van de situatie ingezien, omdat het onbewuste een verband of patroon tussen de vele aanwijzingen herkent en daar betekenis aan kan geven. Zo kan een kunstexpert snel zien of een kunstwerk echt of vals is, weet een smaakexpert meteen wat hij proeft en weet een brandweerman wanneer een voor hem onbekende situatie gevaarlijk is. Deze verbanden kunnen niet door ons lineaire denken geproduceerd worden maar alleen door het onbewuste omdat dat, zoals eerder aangegeven, hiertoe veel beter uitgerust is. Deze functie van het onbewuste is in feite synoniem voor een van de aspecten van de intuïtie.

Intuïtie volgens Jung
Volgens Jung kent het menselijk bewustzijn een viertal functies, waarmee de mens zich oriënteert op de buitenwereld en die zich in een bepaalde dynamiek tot elkaar verhouden: denken, voelen, gewaarworden en intuïtie. De gewaarwording vertelt ons dat iets bestaat, het denken vertelt ons wat het is, het gevoel vertelt ons of het al dan niet aangenaam is en de intuïtie vertelt ons waar het vandaan komt, welke verbanden er zijn en op grond hiervan waarheen het kan gaan. Intuïtie is het vermogen om de resultaten van onbewuste processen gewaar te worden. Een intuïtieve ingeving is namelijk het resultaat van wat onze geest met informatie doet, die op zintuiglijke en bovenzintuiglijke wijze tot ons is gekomen. Het volgende voorbeeld illustreert dit. Veronderstel dat je uit het venster kijkt en een man naar een vrouw ziet lopen. Dit op zich heeft niets met intuïtie te maken. Dat is wel het geval als je bijvoorbeeld had voorspeld: die man gaat de tas van die vrouw stelen en als dit uitgekomen zou zijn. Stel je nu voor dat je op een kilometer afstand zit en dezelfde scène voor je geestesoog ziet. Dat zou helderziendheid of bovenzintuiglijke waarneming zijn. Het wordt pas intuïtie als je op grond van deze waarneming een voorspelling doet, een inzicht krijgt, enzovoort, kortom als er extra informatie beschikbaar komt op grond van de waarneming.

Van de eerdergenoemde vier functies van Jung zijn er meestal één of twee dominant en is er minimaal één functie, waar de mens moeilijk toegang toe heeft, de zogenaamde ‘inferieure functie’. Menselijke ontwikkeling bestaat volgens Jung onder meer uit het ontwikkelen van al deze functies, en met name de inferieure functie, die het minst gebruikt wordt. Dat is dus voor de een intuïtie, maar voor de intuïtief ingestelde persoon kan dat bijvoorbeeld het denken zijn.


2   De functies van intuïtie
Er zijn meerdere invalshoeken om naar intuïtie te kijken. Hieronder volgt een indeling naar functie.

Ontdekking
Het ontdekken van iets dat anderen later ook zien, dus van controleerbare feiten, inzichten, principes, waarheden, enzovoort. De arts die de oorzaak van de pijn van de patiënt via intuïtie ontdekt, de zakenman die aanvoelt dat zijn partner fraudeert, de medewerker die bij het binnenkomen meteen weet dat er iets wringt tussen twee mensen van het team. Hierbij valt ook de snelle intuïtieve beoordeling van de vakman zoals de kunstexpert die in één oogopslag ziet dat het origineel gewaande kunststuk vals is. Het vergt moed om op dit soort ingevingen te vertrouwen. Soms kun je eerst checken of het waar is, zoals de arts die een ingeving krijgt, die dat dan eerst kan onderzoeken. Dan is het makkelijk. Maar soms vraagt de situatie dat je het onmiddellijk uit naar de ander of zelf onmiddellijk in actie komt. Dat is lastiger. Het vergt oefening en ervaring om hier zinvol mee om te gaan, en om dat open en overtuigend naar de ander te communiceren.

Case 2: Intuïtie bij droomduiding
Ik ga met mijn vrouw op vakantie. De eerste dagen ontbreekt de overgave naar elkaar. Mijn vrouw is vastbesloten haar aandeel te leveren. Ik voel wel dat er iets moet gebeuren, maar geloof heilig dat het aan haar ligt. Dan krijg ik een droom. Ik begrijp het niet direct, maar voel wel dat deze belangrijk is. En dan opeens ontdek ik het. Via een intuïtieve ingeving zie ik dat de droom mijn attitude toont: ik gedraag me als slachtoffer. Dat raakt me. Ik weet opeens dat het waar is. Het wordt de meest intieme vakantie die ik ooit heb gehad.

Creativiteit
Hier gaat het zowel om creatieve/artistieke invallen, als om het genereren van mogelijkheden of alternatieven. Er is veel overlap met de functie ‘Ontdekking’. Nu gaat het niet zozeer over controleerbare feiten, principes, enzovoort, maar meer of het van toepassing is voor de situatie. Naast artistieke ingevingen gaat het hierbij ook om creatieve invallen, zoals een oplossing voor een praktisch probleem, een visie voor de toekomst of koers voor een project, het zien van alternatieven, enzovoort. Gehoor geven aan deze functie of vorm van intuïtie is in het algemeen niet moeilijk voor mensen. Je creativiteit wordt immers gewaardeerd. 

Case 3: Bedrijfsvisie
Ik coach ondernemers op visie. Ik laat ze via imaginatietechnieken beelden krijgen over hun ideale bedrijf en vraag deze te tekenen. De ondernemer vertelt daarna over de vormen en kleuren van de tekening. En opeens weet ik het intuïtief: dát stukje van de tekening bevat relevante informatie over datgene wat hij met zijn bedrijf wil. Als ik daar een paar vragen over stel, gebeurt er iets met de ondernemer. Hij wordt geraakt en opeens spreekt hij vanuit een dieper niveau. Dan komen al heel snel de relevante wensen en zakelijke visie omhoog. Doorvertaling naar een zakelijke koers volgt.

Waardebepaling
Waardebepaling is een soort binaire functie die aangeeft: doe het wel/doe het niet. Sommige mensen ervaren dit door een duidelijk ‘ja/nee’ of ‘doen/niet doen’ te horen klinken, te voelen of op andere manier gewaar te worden. Schrijvers, kunstenaars maken vaak gebruik van deze functie, omdat ze constant de waarde van hun werk moeten bepalen, waar veelal geen andere manier voor is. In veel verhalen van succesvolle ondernemers kun je ervaren dat ze dit aspect vanbinnen op cruciale momenten ervaren hebben. Deze functie roept vaak een gevoel van zekerheid of vanzelfsprekendheid op om de ingeving te volgen.

Case 4: De flits van herkenning
Zijn vrouw kwam thuis van een workshop en zei hem: ‘Heb je gehoord van die school met die spirituele achtergrond?’ Op dat moment flitste door hem heen dat zijn kinderen naar die school zullen gaan. Het was alsof hij even in een grote maat stapte en een groter verband aanvoelde. Het heeft wel een halfjaar gekost voordat zijn persoonlijkheid het daar mee eens was, omdat het onder meer een verhuizing met zich meebracht.

Actie
De functie ‘Actie’ stuurt ons lichaam om iets te doen. De handen van de healer, die intuïtief naar een bepaalde plek van het lichaam gaan, het volgen van een roeping of een ingeving om iets te doen zonder te weten waarom. In zekere zin zit er iets van de waardebepalingfunctie ‘doe het/doe het niet’ in, maar bij de waardebepaling is bekend waarom het gaat en dat wordt op waarde geschat. Bij de actieve intuïtie word je tot iets gedreven vaak zonder te weten waarom, zodat je er ook de waarde niet van kent. Als bij deze intuïtievorm de boodschap niet krachtig is, is het voor veel mensen moeilijk om gevolg aan de boodschap te geven. Veelal komt dat doordat ze geen gevoel van zekerheid ervaren, niet weten waarom, en er nog onvoldoende vertrouwen en ervaring in deze vorm van intuïtie is.

Case 5: De handen weten de weg en zijn mond wil praten
Hij ontdekte dat zijn handen een helende werking hadden. De eerste periode was zeer verwarrend. Zijn handen gingen hun eigen weg en hij begreep niet waarom ze opeens naar een bepaalde plek van het lichaam gingen. Langzamerhand kreeg hij vertrouwen in zijn handen en toen dat er eenmaal was, kwamen er ook beelden en woorden door met een drang om die uit te spreken. Daar het precies verwoorden van een beeld/gevoel niet makkelijk is en hij zijn houding in het begin er niet toe kon bepalen, was het lastig om ze uit te spreken. Maar omdat hij bewondering had voor het proces in hem, maande hij zichzelf om het te doen. Door oefening kreeg hij vertrouwen, en kon hij het ook steeds beter verwoorden en op gepaste wijze aanreiken.

Voorspelling
De functie ‘Voorspelling’ geeft signalen of beelden met betrekking tot de resultaten van een situatie. Dit kan een beeld of waarschuwingssignaal zijn voor bijvoorbeeld naderend gevaar of een signaal/indruk/gevoel dat de actie of het besluit een positieve invloed zal hebben. Ook het voorspellen van de uitkomst van een bepaalde situatie behoort hiertoe. Bij levensgevaarlijke situaties volgen mensen vaak dit soort ingevingen, daar zijn veel voorbeelden van. Maar daarbuiten is het lastiger.

3   De kanalen waarlangs intuïtie tot ons komt
Een geheel andere indeling van intuïtie is de indeling naar kanalen, dus de wijze waarop intuïtie tot ons komt. Bij deze indeling worden paranormale vermogens wel als onderdeel van intuïtie beschouwd.

Fysieke intuïtie
Fysieke intuïtie is het vermogen om via lichaamssignalen intuïtieve informatie te verkrijgen. Het lichaamssignaal varieert van kippenvel, spanning, rillingen tot zelfs schokken krijgen. Dat kan als een aanwijzing ervaren worden die je tot actie maant, dat je wat moet zeggen, dat je gewaarschuwd wordt, of dat een bepaald voedsel je lichaam niet aanstaat, enzovoort. Ook kan het informatie bevatten over je eigen lichaam of dat van een ander, zoals dat gebeurt bij magnetiseurs of healers.

Emotionele intuïtie
Emotionele intuïtie is intuïtieve informatie die je via je emoties verkrijgt en kan zich uiten in:
-     aanvoelen van de emoties of drijfveren van de ander. Je zou kunnen zeggen een verregaande vorm van empatisch vermogen;
-     aanvoelen dat er iets niet klopt in de situatie of met datgene wat je aan het doen bent;
-     voelen dat je iets niet of wel moet doen.
Emotionele intuïtie kan gepaard gaan met lichamelijke reacties, maar dat hoeft niet.

Mentale intuïtie
Nu komt de intuïtie mentaal bij je door. Je kunt een beeld doorkrijgen, je kunt een gedachte of idee krijgen voor een nieuwe koers, een creatieve oplossing voor een probleem, een alternatief, of een idee voor een project, enzovoort. Dichters en schrijvers krijgen woorden of zinnen door. Mentale intuïtie kan gepaard gaan met gevoelens als rust, zekerheid, verwondering of met lichamelijke reacties, maar dat hoeft niet. Dit niveau is het meest aanvaard in onze maatschappij. Op dit niveau werkt intuïtie vaak herkenbaar samen met het analytische denken. Door intuïtie ben je in staat de situatie te beoordelen en krijg je ingevingen. Het analytische denken ondersteunt dit door de aangereikte mogelijkheden te beoordelen, waardoor een juiste oplossingsroute gekozen kan worden. Intuïtie zorgt voor een totaaloverzicht op de situatie, op de verbanden, de patronen. Het analytische denken zoomt meer in op de details.[1]

Spirituele intuïtie
Onder spirituele intuïtie valt het doorkrijgen van informatie die losstaat van ruimte en tijd, zoals voorspellen, channeling en andere paranormale vermogens.

 
4     Het karakter en betrouwbaarheid van ingevingen, impulsen en intuïtie 

Proces, resultaat en kwaliteit van intuïtie
Bij intuïtie kun je onderscheid maken tussen het intuïtieve proces en het resultaat van dit proces. Het feit dat iemand zijn intuïtie als dominante functie heeft, dus als het ware intuïtief functioneert, wil nog niets zeggen over het niveau van opereren hiervan, dus over de betrouwbaarheid/kwaliteit van de resultaten van zijn intuïtieve ingevingen. Net zoals wij ons denken vanaf de basisschool lange tijd scholen voordat we het professioneel kunnen inzetten, moet je je intuïtie scholen.

Dat betekent dat een persoon bij wie de functie denken dominant is, toch effectiever en betrouwbaarder met zijn intuïtie om kan gaan dan een persoon bij wie de intuïtieve functie dominant is maar nog niet sterk geschoold. Zonder zelfkennis, focus en discipline kun je door je vele intuïtieve ingevingen behoorlijk chaotisch worden!

Intuïtie versus andere ingevingen en impulsen
Niet elke ingeving is uiteraard afkomstig van intuïtie. Intuïtie kan makkelijk verward worden met sentimenten, reactiegevoel, associatieve ingevingen, wensgedachten, enzovoort. Het is dus zaak om ze van elkaar te leren onderscheiden. Door te observeren hoe al deze zaken zich bij je voordoen en erover te praten met anderen, kun je voor jezelf het verschil in beleving vaststellen. Dat is de basis voor intuïtie-ijking.

De kracht, zekerheid en betekenis van de intuïtieve boodschap
Intuïtieve ingevingen verschillen in de mate waarin we ze beleven qua kracht, zekerheid en duidelijkheid met betrekking tot de betekenis. Met kracht bedoel ik de mate waarin de ingeving of boodschap duidelijk waargenomen wordt. Een krachtige intuïtieve ingeving kunnen we ons nog lang herinneren. Het aspect zekerheid wijst naar de mate waarin we weten dat de ingeving van betekenis en belangrijk voor ons is. Die kunnen we direct of indirect verkrijgen als de intuïtie gepaard gaat met gevoelens van rust, bewondering, schoonheid, het gevoel een bron te zijn of lichaamsgewaarwordingen. Maar regelmatig zul je ook ingevingen ontvangen waarbij je geen gevoel van zekerheid krijgt of het intuïtie betreft. Dan kan het helpen om met je verstand te analyseren en/of na te voelen of hier sprake was van reactiegedrag, wensgedachten, enzovoort. Je hoeft je verstand dus niet uit te schakelen, maar het is zaak het ook niet dominant te laten zijn bij het beoordelen van ingevingen. Het gaat om het vinden van een delicaat evenwicht.

Als de boodschap helder is en we zekerheid hebben dat het intuïtie betreft, is de betekenis niet altijd meteen duidelijk. In dat geval helpt het om je ingeving en ervaring op te schrijven of een andere uitingsvorm (tekenen, dichten, enz.) te zoeken waarmee je vertrouwd bent. Door met de ingeving op deze wijze bezig te zijn, kan alsnog de betekenis helder worden.

 
5   Spiegels als informatiebron en de kunst om hiermee om te gaan
Naast de ingevingen van intuïtie zijn er ook (uiterlijke) spiegels, die een krachtige bron van informatie voor je kunnen zijn. Ik denk dan aan synchroniciteit, het principe ‘zo binnen, zo buiten’, dromen, visualisatie of imaginatie, readings, beeld- en psychologische inzichtkaarten. In de bijlage bij dit artikel worden ze kort beschreven.

Vaak worden deze bronnen als irreëel beschouwd. De kunst is echter om een zodanige attitude te ontwikkelen dat je én de boodschap hiervan niet klakkeloos aanneemt, én hem niet bij voorbaat verwerpt. Als je open kunt luisteren, zul je merken, dat je al of niet geraakt wordt door de boodschap. Als iets van de boodschap bij je resoneert, is het zeker de moeite waard om dat bij jezelf te onderzoeken. Resoneert er niets, dan kan het natuurlijk door innerlijke weerstanden komen, maar als dat niet het geval is, laat je de informatie aan je voorbijgaan. Op die manier kun je onderzoeken wanneer informatie relevant voor je is. En welke spiegel of vorm van informatie voor jou goed werkt. Het gaat er dus niet om of de informatiebron of de boodschap zelf waar of niet waar is, het gaat erom of de boodschap iets bij jou doet resoneren. Als er iets bij je resoneert, een gevoel of een gedachte, dan wordt dát gevoel of die gedachte je bron van informatie voor de betreffende vraag of het betreffende thema.

 
6   Conclusie
In de volksmond wordt intuïtie nogal eens op een hoop gegooid met buikgevoel, paranormaal, spiritueel, enzovoort. Bij de ene groep roept dit wantrouwen op, bij de andere groep een overmatig waarderen van de intuïtie, als zou de mate van je intuïtie gelijkstaan met de mate waarin je als mens ontwikkeld bent. In dit artikel ga ik ervan uit dat intuïtie, net als denken, voelen en gewaarworden een functie van het bewustzijn is.

Dat betekent dat iedereen deze bron van informatie ter beschikking staat, al heeft de een er meer aanleg voor dan de ander. Intuïtie is een functie die net als het denken ontwikkeld en geschoold dient te worden. Openheid, innerlijke stilte, oefening en zelfreflectie helpen hierbij. Intuïtieve invallen variëren qua kracht en helderheid van de boodschap alsmede qua gevoel van zekerheid ‘dit is juist om te volgen’. Intuïtie kan een enorme bron van wijsheid zijn, maar het vergt oefening en kunde om intuïtie van andere soorten ingevingen te onderscheiden. Tevens is het mogelijk om een intuïtieve boodschap verkeerd te interpreteren en dan kan het ook averechts werken. Bij veel mensen werkt de intuïtie samen met het denken zonder dat ze dat beseffen, zoals bij brainstormsessies, creatieve ingevingen of nieuwe inzichten. Deze mentale intuïtie is breder geaccepteerd dan de fysieke, emotionele en spirituele intuïtie. Toch zijn ze afkomstig uit dezelfde bron.

Veel wetenschappelijk onderzoek richt zich op één aspect of functie van intuïtie, namelijk op beoordeling en besluitvorming. Voor dit aspect is bewezen dat hoe meer ervaring je hebt, hoe beter je intuïtie kunt beoordelen en beslissen. Intuïtie heeft echter meer functies dan die van ‘buitengewoon snelle computer in ons onbewuste” of ‘de manier waarop we ervaringen vertalen in beoordelingen en beslissingen’.

Naast intuïtie als een innerlijke vorm van informatie zijn er ook uiterlijke spiegels die ons relevante informatie kunnen verschaffen, zoals synchroniciteit, uiterlijke gebeurtenissen die het principe ‘zo binnen, zo buiten’ weerspiegelen, dromen, enzovoort. Net zoals je met intuïtie moet leren omgaan, moet je dat bij deze spiegels leren. Als je dat leert, zijn ze een waardevolle aanvulling. En als al je bronnen en spiegels je niet kunnen helpen bij een bepaalde vraag, welnu, dan is de kunst van kunnen zijn in het niet-weten er ook nog. Als je dat kunt, openbaart zich het antwoord op den duur.



[1] Gary Klein deed veel onderzoek naar de wijze waarop professionals in hun werk beoordelen en besluiten nemen. Hij bespreekt in zijn boek Intuïtie in het werk de samenwerking tussen onze intuïtie en lineaire denken.